تاريخچه استفاده از نيروي نظامي در حفاظت از عرصه هاي منابع طبيعي :
1- مستحفظ مسلح جنگل :
در سال 1303 در اداره جنگلباني از وزارت فلاحت تعدادي مستحفظ جنگل در شمال كشور بكار گرفته شد ولي اين تشكيلات در سال 1313 منحل شد .
2- پاسبان جنگل :
در سال 1314 در استان گيلان و به تبع آن استان مازندران تعدادي تحت عنوان(پاسبان جنگل ) جهت نظارت در امر قطع درختـان جنگلي استخـدام شدند كه به هيچ وجه اين نياز را تامين نمي كرد .
3- گارد جنگل اول :
با وزارت تيمسار اخوي و به دستور وي ، بنگاه جنگلها اقدام به جذب جنگلبان نظامي نمود . اين افراد دوره كاملي متشكل از دروس نظامي ، حقوق ، فنون جنگل و درخت شناسي را به پايان رساندند و هسته اوليه گارد جنگل را تشكيل دادند و تحت نظارت مستقيم وزير كشاورزي وقت قرار داشتند ژاندارمري نيز به عنوان كمك به اين نيروها كه خود نظامي بودند ، پاسگاههاي خود را در كنار پاسگاههاي گارد جنگل بر قرار نمود . در سال 1339 به دليل مسائل نظامي و سياسي و نفوذ حزب توده در دستگاههاي نظامي ، گارد جنگل منحل شد و ماموريت خود را به ژاندارمري محول نمود .
4- گارد جنگل دوم :
در سال 1346 سازمان جنگلباني ايران ، به وزارت منابع طبيعي تبديل گرديد و بنا به ضرورت دو باره موضوع ( گارد جنگل ) مطرح و با تصويب ماده 22 قانون حفاظت و بهره برداري ، گارد جنگل مجدداً تشكيل و اجراي آن به ژاندارمري محول گرديد .
در سال 1350 وزارت منابع طبيعي منحل و سازمان جنگلها و مراتع كشور مجدداً تحت مسئوليت وزارت كشاورزي به ادامه وظايف خود پرداخت .
در سال 1355 ژاندارمري نسبت به نيروهاي خود كه در گارد جنگل شاغل بودند . اعلام نياز نمود و بدين صورت ماموريت گارد جنگل دوم پايان يافت .
5- گارد جنگل سوم :
پس از انقلاب اسلامي ، سميناري با حضور شهيد باهنر ( نخست وزير وقت ) ، استانداران ، نمايندگان گيلان و مازندران در مجلس شوراي اسلامي ضرورت استفاده از تعدادي جوانان مومن و انقلابي بعنوان ( سپاه جنگل ) تشخيص و برقراري آن توصيه گرديد و در سال 1361 بر اساس سهميه بندي تعيين شده تعداد 312 نفر در استانهاي گيلان و مازندران و گلستان و حدود 400 نفر در ساير استانها از مامورين سپاه پاسداران گزينش و به همكاري پرسنل حفاظتي در سازمان در آمدند و شاخه معاونت حفاظت در سازمان تشكيل گرديد و يكي از برادران سپاهي به سمت معاونت منصوب شد . ولي در سال 1366 بعلت محدوديت هاي اعتباري معاونت حفاظت و سپاه جنگل ( گارد جنگل سوم ) منحل گرديد .
در سال 1371 پس از تحليل مسائل حفاظت منابع طبيعي ، هدايت فعاليتهاي حفاظت از منابع طبيعي به صورت يك ضرورت اساسي مطرح و در سال 1372 دفتر فني حفاظت و حمايت در حوزه ( معاونت امور اراضي ) تشكيل گرديد ، و برنامه هاي حفاظت از منابع طبيعي را بعهده گرفت و در سال 1377 به علت اهميت مسائل حفاظتي ( معاونت امور اراضي به معاونت حفاظت و امور اراضي ) تغيير نام داد .
6- يگان حفاظت سازمان :
در اجراي ماده 179 قانون برنامه سوم توسعه ، دستور العمل تشكيل يگان هاي حفاظت در دستگاههاي كشوري مصوب 5/4/1379 مقام معظم رهبري و فرماندهي كل قوا و موافقت ستاد كل نيروهاي مسلح در بهمن سال 1382 با پيگيري و تلاش هاي مجدانه مسئولين و كارشناسان سازمان در دولت نهم جمهوري اسلامي ، يگان حفاظت سازمان با معرفي و انتصاب فرمانده آن ، ( سرهنگ پاسدار تقي ايرواني ) از تاريخ 24/12/84 آغاز بكار كرد .
مستندات تشكيلات يگان حفاظت :
1- ماده 22 و تبصره آن مندرج در فصل چهارم از قانون حفاظت و بهره برداري از جنگل ها و مراتع مصوب 30/5/1346 .
2- ماده 179 قانون برنامه سوم توسعه تنفيدي در ماده 129 قانون برنامه چهارم توسعه .
3- دستور العمل تشكيل يگانهاي حفاظت در دستگاههاي كشوري مصوب 5/4/1379 مقام معظم رهبري و فرمانده كل قوا 0
4- موافقت نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران و وزارت كشور .
5- بررسي و اعلام موافقت ستاد كل نيروهاي مسلح 27/11/82 .
6- صدور دستور العمل تشكيل يگان حفاظت در سازمان جنگل ها مراتع و آبخيزداري كشور موضوع ابلاغيه ستاد كل نيروهاي مسلح 0
اهداف اجرايي :
1- افزايش و تكميل اثر بخشي فعاليتهاي حفاظتي سازمان .
2- افزايش آگاهي هاي عمومي جهت همكاري دستگاههاي دولتي و غير دولتي .
3- اجرايي نمودن قوانين و مقررات حفاظتي .
4- سرعت بخشيدن به اجراي احكام قضايي سنواتي بلا اقدام و صادره .
5- كاهش پرونده هاي تخلف از طريق اجراي اقدامات بازدارنده و پيشگرانه .
6- با لا بردن ضريب حفاظت از منابع طبيعي و انفال در كشور .
روش هاي تحقق اهداف :
1- تكميل و بهبود ساختار حفاظت منابع طبيعي .
2- ساماندهي نظام مند نمودن عناصر و اجراي يگان حفاظت .
3- الهام گرفتن از تجربيات قبلي .
4- تامين و تجهيز نيروي انساني مورد نياز .
5- تهيه دستور العمل هاي اجرايي مورد نياز .
6- شناسايي مناطق بحراني كشور .
7- بكار گيري بخش هاي برون سازماني ( ناجا ، دستگاه قضايي ، دستگاه غير دولتي و ... ) .
8- استفاده و بكارگيري از قوانين و مقررات و پتانسيلهاي موجود .
روش هاي تحقق ماموريت و وظايف محوله :
الف ) سازماندهي و ساماندهي نيروها :
1- جذب نيروهاي جديد ( جوان گرايي ) .
2- اصلاح ساختار نيروي انساني.
3- ايجاد امنيت شغلي براي نيروهاي موجود .
ب ) آموزش نيروها :
1- عمومي .
2- تخصصي ( حقوقي ، جنگل ، مرتع و بيابان و ... )
ج ) تلبيس ، تسليح و ضابط نمودن نيروها .
د) تجهيز واحدهاي حفاظتي :
1- انفرادي
2- گروهي
ه ) اجراي عمليات ميداني
مشخصات يك نيروي حفاظتي :
1- ضابط دادگستري
2- مسلح به سلاح و تجهيزات انفرادي
3- داشتن تخصص لازم
4- ملبس به لباس فرم ( متحد الشكل )
اهداف آموزشي :
اجراي آموزشهاي عمومي – تخصصي انتظامي و منابع طبيعي جهت كاركنان يگان حفاظت سازمان جنگلها ، مراتع و آبخيزداري كشور به منظور ايجاد توانمنديهاي لازم براي انجام صحيح ماموريت ها و وظايف محوله .
چشم انداز آينده :
1- وجود يگان حفاظتي مقتدر ، مسلح ، ملبس ، مدرج ، كاردان و متخصص متشكل از پيكره سازمان .
2- پيشگيري از هر گونه تخلف و تعرض به عرصه و اعيان منابع طبيعي كشور .
3- ارتقاء فرهنگ و معارف عمومي و همسو نمودن آن با صيانت و حفاظت از منابع طبيعي كشور .
4- تشكيل پرونده هاي تخلف از مواد مختلف در حداقل زمان ممكنه .
5- پيگيري مستقيم در صدور آراي قضائي در محاكم در مدت زمان مطلوب .
6- تعيين و تكليف و اخذ حكم نهائي پرونده هاي سنواتي منابع طبيعي در محاكم قضائي .
7- وجود دادگاههاي ويژه در تمامي شهرستانهاي كشور و نقاط بحراني .
8- ارائه قوانين و مقررات مطابق با نياز روز و رفع هر گونه خلاء در راستاي اجراي قوانين .
9- توانائي تشخيص و برخورد با جرايم مشهود و پيگيري آن در راستاي اهداف حفاظت از منابع طبيعي .
10-وجود ساز و كار اجرائي ، ميداني و عملياتي با تجهيزات و فضاي كار مناسب .
11-بهره برداري از آخرين تكنولوژي روز براي پيشگيري از وقوع هر گونه جرم و انواع تخريب .
12-ايجاد سرزمين پاك ، سر سبز سر افراز و ايمن براي بهره مندي آحاد جامعه .
