جنگلهاي بي نظير كشور ما با پنج رويشگاه خزري (هيركاني)، زاگرسي، ايران توراني، ارسباراني و خليج عماني نياز به حفاظت و توسعه دارد. اين امر محقق نمي شود مگر با در نظر گرفتن شرايط زيست محيطي و جوامع انساني حاكم بر آنها. جنگل يكي از منابع طبيعي مهم كشور به شمار مي آيند و مي توان از آن به مثابه زيربناي توسعه اقتصادي و اجتماعي ياد كرد. متاسفانه تخريب اين منابع در سالهاي اخير با سرعت بيشتري به روند خود ادامه مي‌دهد. شيوه معيشت جنگل نشينان و دامداران مهمترين عامل تخريب جنگل محسوب مي‌شود. هدف از تهیه این نوشتار بررسی عوامل موثر بر مشارکت روستاییان و مردم محلی در حفاظت و توسعه جنگلهای کشورمان است. برنامه جنگلداري اجتماعي در گروه هايي مانند : جنگلداري زراعي – جنگلداري اجتماعي – جنگلداري توسعه اي و آگرو فارستري طبقه بندي شده است. جنگلداری اجتماعی به عنوان رهیافت جایگزین در جهت پاسخ به شکست برنامه های مدیریت صنعتی جنگل در سال 1985 میلادی توسط سازمان خوار و بار کشاورزی (فائو) با هدف ایجاد همزیستی و آشتی بین جنگل نشینان و جنگلبانان برای کاهش تخریب جنگل معرفی گردید. تشکیل تعاونی ها با نظارت و حمایت دولت می تواند انگیزه مردم روستایی را در حفاظت از جنگلها و ایجاد اشتغال بیشتر نماید. پیشنهاد می شود در مناطقی که به سوخت نیاز است ایستگاههای سوحت رسانی دایر شود. بایستی برنامه ها و طرحها از انطباق بیشتری با نیازهای روستاییان همراه باشد. با توجه به تاثیر محافظان افتخاری بر حفاظت از عرصه های جنگلی که مستلزم نظارت دولت نیز می باشد، این افراد بیشتر بکار گرفته شوند. امکان بازدید بیشتر روستاییان جنگل نشین از طرحهای جنگلداری اجتماعی موفق به همراه کلاسهای آموزشی ترویجی گام موثری بر توسعه جنگلهاست. پیشنهاد می شود از روشهای تلفیقی جنگل با کشاورزی (Agroforestry) موفق در سایر کشورها نظیر Intercropping(کاشت درختان میان محصولات زراعی)،  Alley cropping(کاشت درخت به عنوان دیوار سبز و پرچین مزارع)  و روشهای تلفیقی جنگل با سایر بخشها همچون Agrosilvopastural(تلفیق جنگل، مرتع و کشاورزی)، Sylvopastutal(تلفیق جنگل و مرتع)، Enthoforestry  (تلفیق جنگل با صنعت حشره داری) و غیره بهره بیشتری برده شود.

 كلمات كليدي: جنگلداري اجتماعي، اگروفارستري، ترويج، جنگل.

1- ثمري داوود، چيذري محمد، ملك محمدي ايرج، 1384. ترويج جنگلداري اجتماعي رويكردي كارآمد در توسعه جنگلهاي خشك و نيمه خشك حوزه رويشي زاگرس. مجله بيابان; 10(1):143-156

2- رستمی شاهراجی، تیمور، 1382. آگروفارستری، جزوه درسی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان.

3- شاعری، علی محمد، 1378. جنگلداری اجتماعی هدفها و روشها، مجله جنگل و مرتع، شماره 47.

4- شریعتی محمدرضا، زیادبخش سعید، ورامینی نازنین، 1383. عوامل موثر بر مشارکت روستاییان جنگل نشین در حفاظت از جنگلهای شمال و غرب کشور، مجله جنگل و مرتع، شماره 64.

5. Beetz, Alice, 2002. Horticulture Systems Guide, NCAT Agriculture Specialist. Published Agro forestry Overview,

6. CHIRAG, 2002. Central Himalayan Rural Action Group. India

7. Nirvana H. 2000, baobab. http://www.encyclopedia.com

8. Pagdee et al. 2006. What makes community forest management succrssful. World resources institute and Talor & Francis group.

9. Thesaurus Builder, 2008. Powered by ThesaurusBuilder.com, Iranian research institute for scientific information and documentation.

حمید آهنی، کارشناس ارشد اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان خراسان رضوي