بيانيه گردهمايي تخصصي بيابان و چالش هاي پيش رو

مشهد مقدس 30/3/89

     گردهمايي تخصصي بيابان و چالش هاي پيش رو به ابتكار اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان رضوي در تاريخ 30/3/89 با حضور بيش از يكصد نفر از انديشمندان، اساتيد دانشگاه، محققين، كارشناسان و جمعي از مديران استاني و كشوري در محل سالن اجتماعات مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي در قالب 4 كارگروه تخصصي تحت عناوين ذيل برگزار شد:

الف - كارگروه مديريت علمي و جامع منابع آب در عرصه هاي بياباني.

ب – كارگروه تنوع زيستي در عرصه هاي بياباني و رويكرد احياي چند منظوره به جاي سيستم تك كشتي.

ج – كارگروه بررسي مشكلات اقتصادي – اجتماعي حاشيه نشينان بيابان و نحوه مشاركت آنها.

د- كارگروه نقش طرح هاي توسعه اي در بيابان و بيابان زايي.

با توجه به اينكه بيش از 80 درصد مساحت استان خراسان رضوي جزء مناطق بياباني است و در حدود 1650000 هكتار از مساحت استان تحت تاثير فرسايش بادي قرار دارد كه از اين مقدار در حدود 755000 هكتار آن دركانون بحراني فرسايش بادي در 17 نقطه و در 15 شهرستان استان قرار گرفته است، نقطه نظرات كارشناسي ارائه شده در اين گردهمايي بر اين نكته تاكيد دارد كه هر گونه برنامه ريزي عمراني و توسعه اي مي بايست منطبق با شرايط حاكم بر مناطق بياباني، مناطق تحت تاثير و كانون هاي بحراني فرسايش بادي باشد.

در همين راستا توجه برنامه ريزان و مديران محترم را به موارد ذيل جلب مي نماييم:

1 – حفظ تعادل زيست محيطي شرط ضروري توسعه پايدار است از اينرو هرگونه كم توجهي به اين مهم موجب بروز مشكلاتي خواهد شد كه تاثيرات مستقيم و غير مستقيم خود را بر روي زندگي آحاد مردم مي گذارد. بنابراين براي تحقق يافتن تعادل زيست محيطي و نگاه جامع و سيستمي به امر توسعه خصوصا"در مناطق بياباني ضروري است حوزه هاي آبخيز به عنوان واحد هاي برنامه ريزي پذيرش گردد.

2 -  در مناطق بياباني، مكان يابي جهت ايجاد مناطق مسكوني جديد يا شهرك هاي صنعتي و ساير تاسيسات اقتصادي، مستلزم انجام مطالعات دقيق با هدف توجه به ظرفيت اين مناطق است. لذا، به منظور كنترل عوامل گوناگون تهديد كننده زيستي و تاثيرات ناشي از فعاليت هاي توسعه اي در مناطق بياباني، بهره مندي از نظرات سازمان متولي متخصص امري ضروري است و به طريق اولي هماهنگي با اين نظريات موجب كاهش ريسك و هزينة سرمايه گذاري در اين مناطق مي گردد.

3 – تسريع در اجراي طرح آمايش سرزمين در استان خراسان رضوي با مشاركت محققين و كارشناسان بخش منابع طبيعي به منظور تعيين پتانسيل هاي موجود در مناطق بياباني به مثابه نقشه راه است و مي تواند به عنوان پايه برنامه ريزي هاي توسعه اي قلمداد شود.

4 – توسعه فرهنگ اكوتوريسم در مناطق بياباني به موازات بستر سازي هايي كه در اين خصوص در ساير مناطق بياباني صورت مي گيرد امري ضروري است و موجب مي شود كه برخي از چالش هاي پيش رو در مناطق بياباني به فرصت هايي تبديل شده و بعلاوه  زندگي حاشيه نشينان مناطق بياباني را از اين رويكرد متاثر سازد.

5- با توجه به اينكه خطرات و صدمات كانونهاي بحراني فرسايش بادي و طوفانهاي شن كمتر از ريزگردها نمي باشد ، توجه جدي به كنترل و احياي اين كانونها درقالب برنامه اجرايي با زمانبندي مشخص مورد تاكيد است .

راهبردهاي عملي در چارچوب اين بيانيه عبارتند از:

الف- با توجه به  ظرفيت هاي موجود در منابع طبيعي:

1 – جامع نگري، برنامه ريزي و تجميع فعاليت هاي مرتبط با منابع طبيعي در حوزه هاي آبخيز.

2 – توجه به كنترل هرزآبها از طريق ميكروكچمنت ها، هلالي هاي آبگير و غيره به منظور افزايش راندمان عمليات احيايي در مناطق بياباني.

3 – توجه به بهره گيري از دانش بومي در آبياري و احياء مناطق بياباني.

4 – شناسايي عوامل از بين برنده و نيز عوامل مؤثر در ايجاد تنوع زيستي و شناسايي و استفاده از گونه هاي بومي در احياء مناطق بياباني.

5 – اولويت بندي اجرايي در مناطق بياباني و كانون هاي بحراني فرسايش بادي.

6 – مشاركت دادن مردم از طريق تشكيل جوامع محلي در امر بيابان زدايي.

7 – استفاده از پتانسيل هاي موجود در مناطق بياباني مانند معادن، گياهان دارويي، انرژي بادي و خورشيدي توسط ساكنين بومي به منظور اشتغال زايي و كاهش فشار بهره برداران از اكوسيستم هاي بياباني.

8 – بازسازي و تنوع بخشي در تاغزارهاي دست كاشت سنواتي در سطح استان.

ب – در زمينه طرح هاي توسعه اي و كاهش مشكلات اقتصادي – اجتماعي در مناطق بياباني:

1 – قائل شدن به نقش متخصصين منابع طبيعي در برنامه ريزي و تصميم سازي ها.

2 – سازمان هاي مجري طرح هاي توسعه اي ملزم به احياء مجدد اراضي تخريب شده در عرصه هاي منابع طبيعي خصوصا مناطق بياباني گردند .

3 – مجريان طرح هاي مشاركتي و واگذاري ها ملزم به ايجاد فضاي سبز با به كار گيري نيروهاي محلي با نظارت متخصصين منابع طبيعي گردند.

4 – اعمال نظر و عنايت ويژه به جلوگيري از الگوي توسعه سطحي شهر ها صورت گيرد.

5 – از توسعه محدوده شهرها با هدف خارج نمودن اراضي از تحت نظارت و اختيار منابع طبيعي كشور جلوگيري شود.

6 – قانونمند كردن اجراي طرح هاي توسعه اي در كشور به منظور رعايت دستورالعمل ها و ضوابط فني دستگاه متولي توسط دستگاه هاي مجري طرح هاي توسعه و هماهنگ كردن تمامي مراحل كار با سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري كشور.

7 – جلب توجه مسئولين به توسعه پايدار و جلوگيري از اجراي پروژه هايي كه مضر به منابع طبيعي و محيط زيست است.

8 – پرداختن به كانون هاي بحراني فرسايش بادي و مناطق برداشت رسوبات بادي موجود در كشور هاي همسايه مانند افغانستان، تركمنستان و غيره

 9 – اعمال هماهنگي درون سازماني جهاد كشاورزي به نحوي كه تخريب منابع طبيعي كنترل شود.

اين بيانيه كه به عنوان نتيجه هم انديشي متخصصين و محققين تهيه گرديده به مثابه سندي معتبر براي اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان رضوي است و ضمن ارسال و تقديم به مديران محترم استاني پي گيري هاي لازم نيز جهت تحقق مفاد آن به عمل خواهد آمد.                

ستاد برگزاري مراسم روز جهاني مقابله با بيابان زايي

ستاد برگزاري گرد همايي تخصصي بيابان و چالش هاي پيش رو

30/4/89