ناحيه رويش هيركاني :
جنگلهاي اين ناحيه رويشي در شمال كشور و جنوب درياي خزر قرار گرفته است. اين ناحيه از سواحل درياي خزر تا دامنه هاي شمالي البرز را در بر گرفته و از ارسباران در غرب تا گليداغي در شرق پيش ميرود. مساحت جنگلهاي اين ناحيه رويشي 1843000 هكتار است. اين جنگلها بدليل دارا بودن آب و هواي معتدل و مرطوب از استعداد و توان توليدي بالايي برخوردار بوده بطوريكه شرايط اقليميمناسب سبب گرديده تا اين ناحيه رويشي براي توسعه و رويش جنگل به خوبي مهيا گردد بطوريكه جنگلهاي اين ناحيه جزء باارزش ترين و بهترين جنگلهاي ايران محسوب ميگردد.
سيماي ظاهري اين جنگلها، جنگلهاي پهن برگ خزان كننده است گونه هاي غالب درختي و درختچه اي اين جنگلها عبارتند از:
راش – ممرز – بلوط بلند مازو – توسكاي ييلاقي و قشلاقي – ون – نمدار – شمشاد – لرك – ليلكي – انجيلي – آزاد – خرمندي – لور – كچف و...
ناحيه رويشي ارسباراني :
جنگلهاي ناحيه رويشي ارسباراني با مساحت حدود 164 هزار هكتار بدليل برخورداري از گونه هاي نادر و ارزش اكولوژيكي بالا از سوي سازمان يونسكو بعنوان ذخيره گاه جهاني معرفي شده است.
از نظر اقليم اين جنگلها متمايل به استپي بوده و جنگلهاي آن تا اندازه اي مشابه جنگلهاي خزري ميباشند. تيپ غالب اين جنگلهاي نيمه مرطوب را بلوطستان و مشتقات آن را درختان اوري – ممرز تشكيل ميدهند. امروزه بدليل تخريب هاي صورت گرفته سنوات قبل اين توده ها به صورت شاخه زاد و جوان درآمده اند. در مجموع 188 گونه درختي و درختچه اي در اين جنگلها شناسايي شده كه مهمترين آنها عبارت است از: زبان گنجشك، اوجا – سفيد مازو – ممرز – لور – كچف – اوري – كرب – افراكركو – ديو آلبالو – انچوچك – فندق – زغال اخته – سياه ال – محلب – هفت كول – بداغ – سرخدار و غيره.
ناحيه رويشي زاگرس :
ناحيه رويشي زاگرس از جنوب سردشت و پيرانشهر در استان آذربايجان غربي شروع شده و در امتداد رشته كوههاي زاگرس به طول تقريبي 1300 كيلومتر تا حوالي فيروز آباد فارس كشيده شده است. آب و هواي اين ناحيه رويشي نيمه خشك بوده و در مجموع يك اقليم مديترانه اي بازمستانهاي سرد را دارا ميباشد. مساحت تقريبي جنگلهاي اين ناحيه رويشي حدود 5005000 هكتار است. بدليل ريزش نزولات جوي در فصل زمستان و وجود تابستانهاي خشك در اين ناحيه جنگلهاي اين ناحيه تحت عنوان جنگلهاي نيمه خشك طبقه بندي ميگردند. از آنجائيكه بيشتر سطح اين جنگلها را گونه بلوط پوشانيده و تركيب اصلي اين جنگلها را بلوط تشكيل ميدهد جنگلهاي اين ناحيه بنام بلوط غرب نامگذاري ميشوند. بر اساس بررسيهاي صورت گرفته حدود 108 گونه درختي، درختچه اي در اين منطقه حضور دارند كه مهمترين آنها عبارتند از:
1- بلوط ايراني – وي ول – دارمازو – بادام – پسته وحشي – انواع افرا – زبان گنجشك – انواع داغداغان – انواع گيلاس وحشي – گلابي وحشي – پلاخور و سوزني برگاني چون پيرو – ماي مرز و ارس.
نقطه قابل توجه در خصوص اين جنگلها تخريب زيادي اين عرصه ها و قطع و چراي بي رويه دام در اين عرصه هاي ميباشد تا حدي كه امروزه اين جنگلها به صورت كم پشت و تنك و شاخه زا در آمده است.
ناحيه رويشي خليج عماني :
محدوده اين ناحيه رويشي از قصر شيرين شروع شده و علاوه بر دشت وسيع خوزستان و مناطق ميان بند و كويري آن سواحل خليج فارس را طي نموده و تا درياي عمان پيش ميرود. اين ناحيه از نظر اقليميداراي اب و هواي ساب تروپيكال( Sub tropical ) يا نيمه گرمسيري است. اصولاً اين منطقه فاقد فصل يخبندان بوده و فصل خشك بسيار گرم و طولاني دارد. مساحت جنگلهاي اين ناحيه 2130000 هكتار برآورد گرديده است. گونه غالب اين ناحيه را كنار تشكيل ميدهد. علاوه بر كنار گونه هايي مانند شيشم – داغداغان – حرا – انجير – افرا كيكم – بادامشك – گون
و در سواحل رودخانه ها پده نيز حضور دارند.
ناحيه رويشي ايران و توراني :
ناحيه رويشي ايران و توراني بزرگترين و مهمترين ناحيه رويشي ايران بوده و بخش وسيعي از كشور را از دامنه هاي جنوبي البرز تا كوههاي خراسان و آذربايجان، دشتها و كويرهاي مركزي ايران را در بر ميگيرد.
اين ناحيه با 105635937 هكتار مساحت 3/64 درصد مساحت كل كشور را شامل ميشود. مساحت جنگلهاي اين ناحيه رويشي 3213000 هكتار ميباشد.
استان خراسان رضوي در اين ناحيه رويشي واقع شده است و مشخصات اين ناحيه رويشي نيز تشريح ميگردد.
اقليم اين ناحيه يك اقليم كاملا بري است و متوسط بارندگي آن حداكثر 400-350 ميليمتر بوده و عمده نزولات جوي در فصل زمستان به صورت برف ميباشد. اين ناحيه داراي تابستانهاي كاملا خشك و زمستانهاي سخت و سرد ميباشد طول فصل خشك در اين ناحيه بيش از چهار ماه است. در واقع كميمقدار بارندگي و طولاني بودن فصل خشك، اين ناحيه را از ساير نواحي متمايز ميسازد. فصل رويش در اين ناحيه كوتاه بوده و فعاليت حياتي در اين ناحيه بعلت نوسان شديد حرارت در فصل تابستان و زمستان، يكي بعلت سرما و يخبندان در فصل زمستان و ديگري بعلت طول مدت خشكي در فصل تابستان متوقف ميگردد.
اين ناحيه از نظر غناي گونه هاي گياهي و تنوع زيستي در سطح بالايي قرار دارد، بطوريكه تعداد درختان و درختچه هاي آن حتي از 300 گونه نيز تجاوز مينمايد و بسياري از گونه هاي آندميك اعم از درختي يا علفي در آن ديده ميشوند. در اين ناحيه وسيع جوامع جنگلي مختلفي حضور دارند كه برخي از مهمترين آنها عبارتند از:
جوامع جنگلي ارس :
اين جوامع در كليه نقاط كوهستاني و سنگلاخي كشور پراكنده اند. در شيبهاي جنوبي البرز ارتفاعات خراسان و آذربايجان كليه ارتفاعات مناطق مركزي ايران و در دامنه هاي ارتفاعي 2800-1500 متر، جنگلهاي ارس به صورت پراكنده ظاهر ميشود. جوامع جنگلي ارس، جنگلهاي خشكي پسندي ميباشند كه ميتوان حتي آنها را جنگلهاي استپي نيز ناميد. در اين جوامع جنگلي ، علاوه بر گونه ارس گونه هايي مانند سياه تلو – افرا كركو – زرشك – نسترن وحشي – شيرخشت – پلاخور – دغدغك – وليك – ارچنگ و برخي از گونه هاي بالشتكي خاردار نيز حضور دارند.
اين جنگلها از ديرباز به شدت مورد تخريب واقع شده اند. وجود لكه هاي انبوه و متراكم باقيمانده در برخي مناطق نشان ميدهد كه توده هاي ارس مسلما در گذشته داراي تراكم بيشتري بوده اند قطع بي رويه و چراي شديد دام در بسياري از مناطق باعث از بين رفتن توده هاي ارس و فرسايش شديد خاك گرديده است. توده هاي ارس بدليل دارا بودن ارزشهاي زيست محيطي بسيار بالا و نقش حائز اهميت در حفاظت خاك نيازمند حفاظت درست و اصولي در قالب برنامه هاي مديريتي مدون و حساب شده ميباشند.
جنگلهاي پسته و بادام :
اين جنگلها بطور پراكنده در مناطق اطراف بم و جيرفت در بخشهاي از شرق و شمال شرق ايران گسترش دارند. جوامع داراي گونه هاي بنه – خنجوك در مناطق مركزي، شرقي و جنوبي ايران و جوامع پسته خوراكي در شمال شرقي ايران (خراسان) حضور دارند. جنگلهاي پسته ايران اكثرا همراه با بادام وحشي بوده و ندرتا به صورت انبوه وجود دارند. اين جنگلها امروزه به صورت باغ آسا (پراكنده و تنك) درآمده اند. گونه هاي درختي و درختچه اي همراه اين جنگلها عبارتند از: زبان گنجشك – سياه تلو – كيكم – چنار – زالزالك – تنگرس و.....
جنگلهاي پسته اكثرا بدليل عوامل مخربي مانند چراي دام، آتش زدن درختان به منظور زغال گيري، قطع بي رويه به شدت تخريب شده اند. با وجود اين تخريب ها اين رويشگاهها به عنوان يك جنگل نقش حفاظتي خود را حفظ آب و خاك و جلوگيري از فرسايش خاك به خوبي ايفا نموده و از اين لحاظ داراي ارزش و اهميت بسيار زيادي ميباشند.
جنگلهاي كويري :
اين جنگلها عمدتا در مناطق استپي حاشيه كويرهاي ايران و مناطق بياباني يعني مناطق داراي بارندگي كمتر از 250 ميليمتر قرار گرفته اند. در مناطق كويري بدليل وجود نوسانات حرارتي بسيار زياد – خشكي هوا – ميزان بسيار زياد تبخير و تعرق شرايط رويشي تنها براي برخي از گونه هاي مقاوم به خشكي را مهيا ميسازد.
اين جنگلها بيشتر از گونه هاي درختي و درختچه اي و بوته اي مقاوم به خشكي و شوري تشكيل شده اند. گونه هاي درختي و درختچه اي اين جنگلها عبارتند از: قيچ – گز – تاغ و اسكنبيل
تاغ و گز جامعه هاي اصلي اين جنگلها را تشكيل ميدهند. اين جنگلها از لحاظ حفاظت خاك و تثبيت شنهاي روان و تپه هاي شني اهميت فوق العاده دارند. در حال حاضر قطع و بهره برداري
بي رويه اين جنگلها منجر به توسعه و پيشروي كوير شده است.
